Disleksi bir çocuğun zekâsı normal ya da normalin üstünde olmasına rağmen, dinleme, düşünme, anlama, kendini ifade etme, okuma- yazma veya matematik becerilerinde yaşıtlarına ve zekâsına oranla düşük başarı göstermesidir.

DİSLEKSİNİN BELİRTİLERİ

Okuma Becerisi

• Okuma hızları yaşıtlarına göre düşüktür.
• Okurken hatalı ve kelimeleri değiştirerek okurlar.
• Okuduklarını anlamada sorunlar yaşarken başkalarının okuduğunu daha iyi anlar.
• Heceleme yaparken hatalar yaparlar.
• Okurken veya yazarken bazı harfleri birbirinin yerine kullanır. Örneğin b-d gibi harfleri birbirine karıştırır. “dede” kelimesini “bebe” şeklinde okuyabilir.
• Harfleri tanımada güçlük yaşarlar .
• Bazı harflerin sembolleri ile sesleri arasındaki ilişkiyi kuramazlar.
• Okuma sırasında harf veya hece atlama yapabilir.
• Satır atlar.
• Okuduğu bazı kelimeler hece ekleyebilir veya heceyi değiştirebilir.
• Okuma sırasında düzeltmeler ve yinelemeleri sıkça yapar.
• Okurken noktalama işaretlerine dikkat etmeden okur.
• Vurgu ve tonlamaya dikkat etmeden okur.

Yazma Becerisi

• Yaşıtlarına oranla el yazısı okunaksız ve çirkindir, sınıf düzeyine göre yazı yazması yavaştır,
• Tahtadaki yazıyı defterine çekerken ya da öğretmenin okuduğunu defterine yazarken zorlanır,
• Yazarken bazı harf ve sayıları, kelimeleri ters yazar, karıştırır (b-d, m-n, ı-i, 2-5, d-t, ğ-g, g-y ,ve-ev gibi) ,
• Yazarken bazı harfleri, heceleri atlar ya da harf/hece ekler,
• Sınıf düzeyine göre yazılı imla ve noktalama hataları yapar, küçük-büyük harf, noktalama,hece bölme hataları,,
• Yazarken kelimeler arasında hiç boşluk bırakmaz ya da bir kelimeyi iki-üç parçaya bölerek yazar, ka lem, yapa bil mektedir gibi.

Matematik Becerileri

• Aritmetikte zorlanır,
• Dört işlemi yaparken yavaştır, parmak sayar, yanlış yapar,
• Problemi çözüme götürecek işleme karar veremez,
• Yaşına uygun seviyedeki matematik problemlerini yaparken otomatik olarak tepki vermekte zorlanır,
• Sayı kavramını anlamakta güçlük çeker (beş mi bir mi büyüktür, düşünmeden karar vermekte zorlanır),
• Bazı aritmetik sembollerini öğrenmekte zorlanır, karıştırır,
• Sınıf düzeyine göre çarpım tablosunu öğrenmekte geridir.

Çalışma Alışkanlığı

• Ev ödevlerini almaz, eksik alır,
• Ev ödevlerini yaparken yavaş ve verimsizdir,
• Ders çalışırken sık sık ara verir, çabuk sıkılır, ders çalışmayı sevmez,
• Ödevlerini yaparken birilerinin yardımına gereksinim duyar, kendi başına çalışma alışkanlığı gelişmemiştir,
• Öğrenme stratejileri eksiktir, öğrenmeyi düşündükleri şeyleri nasıl kontrol edeceklerini ve yönlendireceklerini (organize edeceklerini), nasıl daha fazla bilgi elde edeceklerini ve öğrendiklerini nasıl hatırlayacaklarını bilemezler, çalışmak için yardım edecek birini beklerler.

Organize Olma Becerileri

• Odası, çantası, eşyaları ve giysileri dağınıktır,
• Defter ve kitaplarını kötü kullanır ve yırtar,
• Yazarken sayfayı düzenli kullanamaz, gereksiz satır atlar, boşluk bırakır, sayfanın belirli bir kısmını kullanmaz,
• Defter, kalem gibi çeşitli araçlarını kaybeder,
• Zamanını ayarlamakta güçlük çeker, bir işi yaparken, ne kadar zamana gereksinimi olduğunu ya da ne kadar zaman harcadığını tahmin edemez,
• Yaptığı işi zamanında bitirmekte güçlük çeker,
• Üzerine aldığı görevleri düzenlemekte zorluk çeker, nereden ve nasıl başlayacağını bilemez, öncelikleri belirleyemez,

Oryantasyon (Yönelim) Becerileri

• Sağ-sol karıştırır,
• Yönünü bulmakta zorlanır, doğu-batı,kuzey-güney kavramlarını karıştırır,
• İşaret sözcüklerini (burada, şurada, orada gibi) karıştırır,
• Alt-üst, ön-arka kavramlarını karıştırır,
• Zamana ilişkin kavramları (dün-bugün, önce-sonra gibi) karıştırır,
• Gün, ay, yıl, mevsim kavramlarını karıştırır (Hangi aydayız denilince salı, hangi mevsimdeyiz denilince şubat diyebilir),
• Saati öğrenmekte zorlanır.

Sıraya Koyma Becerisi

• Dinlediği, okuduğu bir öyküyü anlatması istendiğinde öykünün başını sonunu karıştırır ,
• Haftanın günlerini, ayları, mevsimleri doğru saysa bile aradan sorulduğunda (cumadan önce hangi gün gelir, marttan sonra hangi ay gelir, haftanın dördüncü günü hangisidir gibi) yanıtlamakta zorluk çeker ya da yanlış yanıtlar,
• Sayı ve harfleri dizgilemekte güçlük çeker, (alfabenin harflerinin sırasını karıştırır; kendisinden sıra ile söylenmesi istenen sayıların yerlerini karıştırır-3865 dersiniz o size 8356 diyebilir),
• Belirli bir sıra içinde yapılması gereken işlerin sırasını karıştırabilir.

Sözel İfade Becerisi

• Duygu ve düşüncelerini sözel olarak ifade etmekte zorlanır,
• Serbest konuşurken düzgün cümleler kuramaz, heyecanlanır, takılır, şaşırır,
• Sınıfta sözel katılımı azdır,
• Bazı harflerin seslerini doğru olarak telaffuz edemez (r, ş, j gibi harfleri söyleyemez ya da yanlış söyler),
• Soyut kavramları anlamakta güçlük çeker (Esprileri anlamakta zorluk çekebilirler).

DİSLEKSİNİN NEDENLERİ

Disleksi’ninnedeni kesin olarak bilinmiyor. Olası nedenler:
1. Genetik-kalıtsal etmenler
2. Beyindeki yapısal, işlevsel farklılıklar

GENETİK/KALITIM

• Disleksi olan çocukların anne babalarında benzer sorunlar olma olasılığı normal popülasyondan 5-12 kat fazla.
• İkizlerde disleksi olma ihtimali yüksek (tek yumurta ikizlerinde daha yüksek).
• Kardeşlerde benzer sorunların olma olasılığı yüksek.
• Tek bir genetik geçişten çok çok farklı genetik mekanizmalar sorumlu.

BEYİNDEKİ YAPISAL İŞLEVSEL FARKLILIKLAR

Beyin her iki yanında işitsel algılama bölgesi (Planum Temporale) var. Burada duyulan sesler görsel bilgiye dönüştürülüp anlamlandırılıyor. Bu bölge normal kişilerde solda daha büyüktür. Disleksisi olanlarda her iki taraf eşit ya da sağda daha büyüktür.

Ayrıca disleksi olan bireylerde okuma sırasında dil ve görsel algılama ile ilgili alanlarda daha az aktivasyon ve daha az kanlanma olmaktadır. Bu nedenlerle okuma güçlüğü olan çocuklarda ses-harf ilişkisi bozuktur “c” harfini gördüğünde “c” sesini bulamazlar.


İzmir Psikoloji uzmanlarına ulaşmak icin tıklayın!